Diş sıkma (bruksizm) ve masseter bölgesine botulinum toksin

Bruksizm nedir?

Uluslararası uzlaşıya göre bruksizm, dişlerin sıkılması ya da gıcırdatılması ve/veya alt çenenin sıkıca tutulması ya da itilmesiyle karakterize, tekrarlayan bir çene kası aktivitesidir. Uykuda (uyku bruksizmi) ya da uyanıkken (uyanıklık bruksizmi) görülebilir^[1]. Birçok kişi gece diş sıktığını fark etmez; sabahları çene ya da şakak bölgesinde yorgunluk, ağrı, baş ağrısı veya dişlerde aşınma bu durumu düşündürebilir.

Bruksizmin ortaya çıkışında birden fazla etken rol oynayabilir ve bu etkenler kişiden kişiye farklıdır. Bu nedenle değerlendirme yalnızca kas üzerinden değil, diş ve çene eklemi (temporomandibular eklem) açısından da yapılmalıdır.

Masseter kası ve botulinum toksin

Masseter, çene köşesinde yer alan ve çiğnemede en çok çalışan kaslardan biridir. Sürekli diş sıkan kişilerde bu kas zamanla belirginleşebilir. Botulinum toksin, sinirden kasa giden uyarıyı uygulandığı bölgede geçici olarak azaltır; böylece kasın kasılma gücü azalır.

Randomize kontrollü çalışmaları bir araya getiren bir meta-analizde, botulinum toksin uygulamasından sonraki ilk aylarda maksimum ısırma kuvvetinde ve ağrı şiddetinde, plasebo ile karşılaştırıldığında azalma bildirilmiştir; 3–6 ay arasında ise bu fark azalmıştır^[2]. Yani etki geçicidir ve zamanla kendiliğinden kaybolur.

Uygulama nasıl yapılır?

• Önce muayene yapılır; çene kası elle değerlendirilir, diş sıkma öyküsü ve şikâyetler konuşulur.
• Uygulama, çene köşesindeki masseter kasına birkaç noktadan ince iğneyle yapılır. Gerekirse öncesinde anestezik krem uygulanır.
• Erkek hastaların uygulamaya tıraşlı gelmesi önerilir.
• Uygulama sonrasında 1–2 saat bölgeyi yıkamamak, makyaj ve masajdan kaçınmak önerilir. Günlük yaşama hemen dönülür.

Etki ortalama 3. gün fark edilmeye başlar, 7–10. günde yerleşir. Kontrol 30 gün içinde yapılır; bu süreden sonra ek uygulama yapılmaz. Etkinin süresi kişiden kişiye değişir.

Diş hekimi ve gece plağı ile ilişkisi

Bruksizmde diş hekimlerinin sık kullandığı yöntemlerden biri gece plağıdır (oklüzal splint). Gece plağı dişleri aşınmadan korumayı amaçlar; botulinum toksin ise kasın gücünü geçici olarak azaltır. İkisi farklı amaçlara hizmet eder ve birbirinin yerine geçmek zorunda değildir.

Uyku bruksizmi ve çene kası ağrısı olan hastalarda yapılan randomize bir çalışmada, gece plağı ve botulinum toksin her ikisi de 3 ve 6 ayda ağrıyı ve yaşam kalitesini iyileştirmiş; bazı çene hareketi ölçümlerinde gece plağı küçük bir üstünlük göstermiştir^[3]. Dişlerde aşınma, kırık ya da çene ekleminde sorun varsa diş hekiminizle birlikte değerlendirme yapılması önerilir.

Olası yan etkiler

Uygulama yerinde hafif ağrı, kızarıklık ya da morarma olabilir. Çiğnerken hafif rahatsızlık ya da çenede yorgunluk hissi bildirilebilir; yukarıdaki randomize çalışmada botulinum toksin uygulanan hastaların çoğu çiğneme sırasında hafif rahatsızlık bildirmiştir^[3]. Tekrarlayan uygulamaların çene kemiği üzerine etkisini inceleyen bir meta-analizde, insanlarda çene kemiğinin dış (kortikal) tabakasında yaklaşık %6'lık bir incelme bildirilmiş, kemik hacmi ya da yoğunluğunda belirgin değişiklik görülmemiştir; yazarlar uzun dönem etkiler için daha fazla çalışma gerektiğini belirtmiştir^[4]. Bu nedenle uygulama aralığı ve miktarı hekim tarafından planlanır.

Hamilelik ve emzirme döneminde uygulama yapılmaz. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız muayenede belirtin; doktorunuza danışmadan ilacınızı bırakmayın.

Ayrıca okuyun

• Botulinum toksin (botoks)
• Botoks sonrası nelere dikkat edilmeli?
• Botoks mu, dolgu mu? İki uygulamanın farkı
• Estetik uygulama öncesi hazırlık